Augustus, Cicero en De Wever

Dat Bart De Wever zijn idolen terugvindt in het antieke Rome is al langer bekend. Vorig jaar nog, bij het overlijden van de Britse conservatief Margaret Thatcher, noemde de N-VA-voorzitter haar ‘een Caesar’ en zichzelf ‘een Cicero’. Het hoeft dus niet te verbazen dat De Wever eergisteren (De Tijd, 19/08/14), 2000 jaar na zijn sterfdatum, de eerste keizer Augustus als ‘grondlegger van de Westerse samenleving’ beschreef. Ook Cicero was in 44 v.Chr. een hevige fan. Tenminste, tot de jongvolwassen Augustus één jaar later instemde hem een kopje kleiner te laten maken wegens overlast. Toch zijn er een paar problemen met het verhaal dat De Wever brengt. Niet alleen is dat verhaal onvolledig, de bedoeling van zijn stuk gaat in tegen de regels van de geschiedschrijving. Bovendien is het maar de vraag of we Augustus als ‘vader’ van onze samenleving willen bestempelen.

‘Politiediensten’

Ten eerste is er de selectieve of onvolledige weergave van aspecten van de politiek van Augustus. De ontwikkeling van ‘politiediensten’ was bijvoorbeeld helemaal niet bedoeld om antieke handtassendieven te klissen, maar om volksopstanden tegen het regime te ontmoedigen en indien nodig bloederig neer te slaan. Augustus was dan ook helemaal niet afkerig van harde repressie. In zijn vroege carrière had hij samen met zijn bondgenoten lange lijsten opgesteld van politieke vijanden, waaronder Cicero. Bij deze ‘proscripties’ werden die namen vogelvrij verklaard en kon hun lijk tegen een beloning ingeleverd worden. Buurtverenigingen werden onder de controle van de keizer geplaatst, omdat ook daar mensen durfden ingaan tegen het officiële discours. Tijdens de Republiek had het volk het alleenrecht op wetgeving, maar onder het Keizerrijk werd ‘het volk’ steeds meer monddood gemaakt.

Ook voor de elites was het nieuwe tijdperk helemaal niet zo behaaglijk als De Wever beweert. Het had de meritocratie in de Republiek zeker niet aan ‘carrièrekansen en zelfrespect’ ontbroken, zoals hij het formuleert. Onder Augustus konden enkel nog diegenen die instemden met zijn politiek aanspraak maken op hoge functies. De oligarchie van het Keizerrijk valt dus eerder te vergelijken met de Stalinistische apparatchik dan met een meritocratie. Het succes van Augustus is zeker niet te wijten aan een ‘geleidelijke evolutie’. Integendeel, op grondwettelijk vlak was Augustus veel meer ‘revolutionair’ dan Caesar. In zijn vroegste carrière had hij zijn macht ontleend aan een zelfbedachte constructie.

Staatsinterventie

Andere aspecten van de politiek van Augustus worden bewust niet vermeld door De Wever. Onder het bewind van Augustus kwam er een steeds grotere interventie in de Romeinse economie. Gratis porties graan waren een recht geworden voor de inwoners van de stad toen Augustus 4 jaar oud was. Om de aanvoer van dit voedsel effectief te garanderen, zette de keizer het ‘annona’-systeem op. Dit was een nooit geziene logistieke operatie, met zware staatssubsidies voor graanhandelaars en georganiseerde distributie binnen de stad, die voedselrellen moest ontmoedigen. Ook budgettair was Augustus geen heilig boontje. Rijkdom verwierf hij door de proscripties en het uitpersen van de provincies. Meerdere malen tijdens zijn leven moest hij donaties doen uit zijn enorm fortuin aan de schatkist om die een ‘budgettair evenwicht’ te laten bereiken.

De opkomst van het Keizerrijk betekende ook eerder een neergang van de vrijheid van meningsuiting dan dat het ‘getolereerd’ werd. De keizer verbaal aanvallen kon gezien worden als hoogverraad, en kritische noten op de heersende keizer werden door historici van het tijdperk hoogstens zeer omzichtig verwoord. De ‘moderne bureaucratie’ waarvan sprake, tenslotte, was toen grotendeels gebaseerd op slavenarbeid, vaak ondoeltreffend en nooit rechtvaardig.

Politieke legitimatie

Het tweede probleem is het doel van De Wever. Uiteraard gebruikte hij zijn lovende woorden voornamelijk om zijn eigen politiek te rechtvaardigen aan de hand van geschiedenis. Niet zomaar een geschiedenis, maar de geschiedenis van een vermeende ‘grondlegger van de Westerse samenleving’. Dit is, met zeer goede redenen, de grootste fout die een historicus kan maken. Zonder een vergelijking te willen maken met De Wever of de inhoud van zijn boodschap, heeft dit kwalijke historische precedenten.

77 jaar geleden waren er wel grote feesten die de 2000ste verjaardag van de geboorte van Augustus vergezelden. In het Italië van 1937 werden ze feestelijk ingewijd door de fascistische dictator Benito Mussolini. Door een beroep te doen op Romanità, de ‘Romeinsheid’ van het Italiaanse volk, had Mussolini al de gewapende kolonisatie van Ethiopië gelegitimeerd. Dit is waarschijnlijk één van de verklaringen voor de afwezigheid van bijzondere verering voor Augustus die De Wever vaststelde op zijn rondreis door Italië. Geschiedenis kan dienen als een les, zoals de Italianen hebben geleerd uit de jaren ’30. Historische verhalen mogen echter nooit dienen als legitimatie voor politiek. Hoewel veel elementen die De Wever aanhaalt een grond van waarheid hebben, geven ze zeker niet de historische waarheid weer.

Een andere Augustus

In 1939 schreef de Nieuw-Zeelandse historicus sir Ronald Syme een boek over de opkomst van het Romeinse Keizerrijk. Zonder het rechtstreeks te vermelden spiegelde Syme de gebeurtenissen in de laatste decennia v.Chr. aan de opkomst van het nazisme in Duitsland. Ook dit was misschien een brug te ver, maar het geeft wel aan dat Augustus zeker geen onbetwistbaar persoon was. Ook Cicero, waaraan De Wever zich vorig jaar spiegelde, was een omstreden politicus. Zo stelde hij ooit burgers terecht zonder proces en beschimpte hij de honger van de arme bevolking. Het is maar de vraag of we dergelijke figuren willen verheffen tot grondleggers van onze moderne samenleving.

Links:

Opiniestuk De Wever: http://www.tijd.be/r/t/1/id/9534664

De Wever noemt zichzelf ‘een Cicero’: http://www.knack.be/nieuws/belgie/bart-de-wever-ik-wil-julius-caesar-zijn/article-normal-92307.html

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s